گزارش بررسی غار " کونه شم شم "


آرش یاسمن پور
کارشناس هنر، عضو انجمن غارنوردان و غارشناسان ایران، عضو گروه کوهنوردی و غار شناسی آرش سنندج
Arash.yasamanpour@yahoo.com
1388-2009

چکیده

غار "کونه شم شم" در استان کردستان و در فاصله 165 کیلومتری شهر سنندج، شمال شرق شهرستان مریوان نزدیک روستای تراق تپه و در منطقه کوه چهل چشمه قرار گرفته است. غار در سنگ های آهکی کوه های منطقه تشکیل شده است، این غار دارای سه دهانه ورودی که یکی از آنها به دلیل ریزش مصدود شده, و وسعت 455 متر و عمقی معادل صفر و محلی مناسب برای زندگی خفاش ها می باشد. طی بررسی های به عمل آمده نمونه هایی از مواد فرهنگی از این غار کشف گردید، و در بررسی های بعدی از این غار که توسط آقایان علی آذرشب (باستان شناس) و دکتر امیر ساعدموچشی انجام گرفت، تاریخی بودن این غار را تایید نمودند. همچنین نقشه غار در این بررسی تهیه و گزارش سطحی از زمین شناسی منطقه ذکر شده است. گزارش بررسی غار "کونا شم شم" بررسی مقدماتی را برای شناخت ظاهری غار ارائه میدهد.


مقدمه

کردستان در رشته کوه های زاگرس قرار دارد و مکانی مناسب برای زایش غارها می باشد. استان کردستان با مساحتی حدود 28203 کیلومتر مربع در غرب ایران قرار دارد و از شمال به استانهای آذربایجان غربی و بخشی از زنجان، از مشرق به استان همدان و بخش دیگری از زنجان از جنوب به استان کرمانشاه و از مغرب به کشور عراق(استان کردنشین سلیمانیه) محدود میگردد. بر اساس آخرین تقسیمات کشوری در سال 1382 دارای 9شهرستان، 23شهر، 23بخش، 79دهستان و 1767 آبادی می باشد. شهرستان های استان عبارتند از: بانه، بیجار، دیواندره، سرو آباد، سقز، سنندج، قروه، کامیاران و مریوان. از لحاظ اقلیمی و طبیعی استان کردستان منطقه ای کوهستانی می باشد که دشت های مرتفع و دره های پهن نیز در پهنه منطقه گسترده شده اند. اختلاف ارتفاع بین بلندترین و پست ترین نقاط استان به حدود 2400متر می رسد، کوه شاهو با ارتفاع 3300متر بلندترین و منطقه آلوت در بانه با ارتفاع حدود 900متر کم ارتفاع ترین نقطه استان می باشد. به علت دارا بودن شرایط مساعد اقلیمی و زیست محیطی، از دوران پیش از تاریخ، به عنوان یکی از استقرارگاههای بشری مورد توجه بوده و نتایج حاصل از کاوشهای باستان شناسی در مکانهای باستانی حاکی از این مطلب است. و همچنین وجود غارهای متعدد و شناخته شده در منطقه آن را برای فرهنگ مردم کُرد زبان خاص و با اهمیت کرده است. غار "کونا شم شم" نیز یکی از غارهای مهم و شناخته شده در میان مردم منطقه می باشد، امید است که این گزارش مورد استفاده پژوهشگران قرار گیرد.


وجه تسمیه
در زبان کٌردی غار به اسم های مختلف نام گذاری شده است: " ئه شکه فت"،" ئه شکه وت" به غار هایی اطلاق می شود که دهانه آن بزرگ و مسیر آن مشخص و انتهای آن معلوم باشد و در مناطقی از کرمانشاه، ایلام قسمت هایی از مریوان، شمال شرق کردستان عراق و کردستان ترکیه کاربرد دارد، "مغار" به معنی غار عمیق و در جنوب کردستان عراق و کُردهای لبنان و کردستان سوریه کاربرد دارد،" مه ر" در مناطق کرمانشاه به غارهای که عمیق و انتهای آن مشخص نباشد گفته می شود اما در مناطق دیواندره" مه ر" معادل "زاغه"1 را پیدا می کند " کُول" در مناطق دیواندره، سقز، کاربرد دارد و، "کونا" در مناطق بوکان، ارومیه، سنندج، شمال شرق کردستان عراق، قسمت هایی از مریوان به غار اطلاق می شود. "کونا شم شم" به معنی سوراخ و حفره ای که خفاش در آن وجود دارد و "شم شم" به معنی خفاش می باشد.
1."زاغه": حفره ای که در دل تپه کنده می شود که محل نگهداری دام و انبار وسایل می باشد.